Female Economy

AlzheimerFluisteren ABOUT

Je kan als familielid of vriend wel blijven hopen dat de Alzheimer er niet is, maar het is er.
En het gaat niet meer over. Dat is gruwelijk, laat daar geen misverstand over bestaan.
Maar trek jezelf aan je haren omhoog en accepteer dat de ziekte er is.
Ga mee op reis. Improviseer, speel en beweeg mee.
Stap in die nieuwe wereld, waarin mensen met dementie kunnen zijn ‘wie zij aan het worden zijn’.
Als je dat niet doet, laat je ze in de steek en in eenzaamheid achter.
 
Dat is wat wij Fluisteren noemen.
 
Cigdem Yuksel en Anne-Marth Hogewoning ontwikkelden onder regie van Adelheid Roosen een foto-installatie, waarin zij families verleiden door hun verlegenheid heen te huiveren en AlzheimerFluisteraars te worden. De installatie is een doorlopende reis en vormt een karavaan van beelden en verhalen. Cigdem en Anne-Marth duiken in de verhalen van mensen en creëren samen met hen een situatie waarin zij openlijk hun gêne laten varen en een waarachtige ontmoeting aangaan met hun naaste met dementie. Zij dagen hen uit in die nieuwe wereld te stappen, waarin mensen met dementie kunnen zijn ‘wie zij aan het worden zijn’. Dat durven meebewegen vangt Cigdem met haar camera. 
 
“In alle verhalen hoorden we de hunkering naar de toenadering. En ineens zagen we het. Elk mens heeft de Fluisteraar in zich. Wij kwamen niets brengen, het was er al. En dan de moed om de toenadering te tonen voor de camera, dat heeft ons echt geraakt.”
 
De opzet van de installatie bouwt voort op de adoptie-methodiek van Adelheid en in het bijzonder op haar eigen ervaringen als dochter toen haar Mam de ziekte van Alzheimer kreeg. Adelheid ontdekte wat dit betekent voor degene die het overkomt en de mensen erom heen. De samenleving weet vaak niet hoe er mee om te gaan. Schaamte en verlegenheid leiden tot eenzaamheid.Adelheid laat ons zien hoe anders de ontmoeting met mensen met dementie kan zijn als wij niet langer uitgaan van onszelf, maar ons durven openen voor de Ander en mee gaan op reis. Zij ontdekte dat zij dichter bij haar moeder kon komen dan ooit doordat haar moeder haar (onbewust) uitnodigde om haar schaamte en verlegenheid te overwinnen. 
 
“Ik moest het hele idee loslaten dat het mijn moeder was – zoals ik haar kende – die in dit lichaam woonde. Want het was een totaal nieuw aspect van haar dat haar lichaam had overgenomen. Als een soort Alice in Wonderland ben ik haar ‘achterna gevallen’, in een wonderlijk gat in de grond. Ik suisde met haar de diepte in naar een andere werkelijkheid. Daar ontdekte ik door haar de schoonheid van een afbrokkelende taal. Door haar nooit te corrigeren en niet te proberen alles bij het oude te houden maar met haar mee te bewegen, viel ik door mijn eigen verlegenheid heen en kwam terecht in een pratend theeservies. Daar leerde Mam mij, net als vroeger, weer te converseren met een theepot.”
 
Professor Anne-Mei The, afdeling langdurige zorg en dementie UvA, gaf Adelheid bij het zien van haar werk, de geuzennaam AlzheimerFluisteraar.
 
De kern van de foto-installatie AlzheimerFluisteren is het verbeelden van Fluistermomenten ofwel het fotograferen van het meevallen en terechtkomen in een werkelijke spontane ontmoeting. Aan de hand van hun eigen verhaal gaan Fluisteraars in dialoog met eenieder die wil. Zij gebruiken daarbij briefkaarten en posters met hun eigen beeld en gaan als ambassadeurs in een alsmaar groeiende karavaan voor het Fluisteren op pad. 
 
Adelheid en Cigdem pasten deze vorm van fotografie eerder toe bij de voorstelling NietMeerZonderJou die in première ging op het Holland Festival in 2015. Cigdem maakte met 20 families een parallelle foto-installatie ook over het doorbreken van schaamte, net als Moeder Havva en dochter Nazmiye Oral in de voorstelling deden. Onlangs nog, in oktober 2018, zijn de portretten uit deze installatie, parallel aan de voorstelling NeverWithoutYou, getoond tijdens het Crossing The Line-festival in New York.
 

AlzheimerFluisteren INITIATIEFNEMERS

Je kan als familielid of vriend wel blijven hopen dat de Alzheimer er niet is
maar het is er. En het gaat niet meer over.
Dat is gruwelijk, laat daar geen misverstand over bestaan.
Maar trek jezelf aan je haren omhoog en accepteer dat de ziekte er is.
Ga mee op reis. Improviseer, speel en beweeg mee.
Stap in die nieuwe wereld, waarin mensen met dementie kunnen zijn ‘wie zij aan het worden zijn’.
Als je dat niet doet, laat je ze in de steek en in eenzaamheid achter.
Dat is wat wij Fluisteren noemen.

“Mijn oma had Alzheimer in de laatste tien jaar van haar leven. Ik was 20, toen ze overleed. Een lieve oma die ons verwende als we bij haar logeerden. Door de Alzheimer werd ze heel vrij. Een deftige dame met een grote tas waar van alles in ging. Gekleurde kettingen, brillenhoezen én het familiezilver. Ik vond dat prachtig, want als kind had ik ook kleptomane trekken. Als 6-jarige stal ik handen vol kauwgom uit de rekken van de supermarkt.”


Anne-Marth Hogewoning, beeldend kunstenaar en sociaal wetenschapper, bouwt al dromend aan een samenleving waarin mensen met dementie zichzelf kunnen zijn en niet worden buitengesloten van het gewone alledaagse leven. Sinds 2017 werkt ze samen met de fotografe Cigdem Yuksel aan een bijzondere serie dubbelportretten van mensen met Alzheimer en degenen die hen omringen: de AlzheimerFluisteraars. Dat kunnen partners zijn, kinderen, kleinkinderen, broers, vrienden, mensen uit de buurt. Anne-Marth en Cigdem dagen hen uit om zich over hun gêne heen te zetten en in een wereld te stappen waar mensen met dementie kunnen zijn wie zij aan het worden zijn.  

Samen maken zij ongeveer 12 foto’s per jaar. Het proces is intensief, de impact groot. Op iedereen. Ze komen in alle uithoeken van Nederland, luisteren naar verhalen aan de keukentafel in Groningen, in een stal in Noord-Holland of de slaapkamer van een zorghuis in hartje Rotterdam.  

Cigdem
We gaan op bezoek bij de mantelzorgers, de familieleden en beginnen een gesprek. Wat zou je graag willen doen met je vader of moeder of partner, maar durf je niet? Waar zit je verdriet? Of ben je boos? Wat vind je moeilijk? Daar komen altijd ontroerende verhalen uit en die proberen wij te visualiseren in een beeld. Juist dat wat naasten wel willen maar niet durven, dat is waar wij naartoe willen: dat zij voor de foto juist die stap zetten. En het vreugdevolle is dat dat vaak gebeurt.

Anne-Marth
Dat moment, waarop de fluisteraar meebeweegt, zich overgeeft en de huiver overwint, vangt Cigdem met haar camera. We vragen mensen waar hun gêne zit, wat hen remt in hun spontaniteit. En hoe ze dat willen doorbreken. We vragen letterlijk of ze een beeld kunnen bedenken bij deze stap door hun verlegenheid. Daarmee brengen we iets naar buiten. Dat is de kracht van theater en fotografie.

Cigdem
Zo heb ik Gerard gefotografeerd, een man van in de veertig uit Deventer. Zijn moeder was ’s nachts erg bang, rukte de kleding van haar lijf. Ze riep om Gerard. Hij kon het niet aanhoren, wilde iets doen, maar ja, als volwassen zoon ga je niet bij je moeder in bed liggen, dat mag toch niet?! Wat zullen andere bezoekers in het verpleeghuis niet denken, stel je voor dat er iemand binnenkomt… Dat kan op allerlei manieren verkeerd begrepen worden.

Gerard zei: “Ik wist niet wat ik ermee aan moest. En dat is wat er veranderde, toen ik voor Cigdem’s camera bij haar kroop. Ik hield haar vast en zag ineens dat het mijn eigen schaamte was die tussen ons was gaan staan. Na de foto opname ben ik het echt anders gaan zien.”

Anne-Marth
Er veranderde iets in hemzelf. Gerard legt dat goed uit, hij zei: “Het gaat eigenlijk over het schaamtegevoel dat tijdens haar ziekte in mij ontstond. Ik geneerde me als zij in een restaurant het eten uit haar mond haalde of mij op een verjaardag aanstootte met ‘niks aan hier, laten we naar huis gaan’. En eigenlijk negeerde ik haar want ik deed alsof ik het niet zag of hoorde.”

Cigdem
De foto-shoot was zo teder, juist door de onwennigheid. Ze gingen samen in bed liggen. Gerard moest een goeie positie vinden, hield zijn moeder in zijn armen en friemelde aan haar haartjes. Dat kietelde, dus begon zijn moeder onbedaarlijk te lachen. En even later lagen ze samen schaterlachend in dat bed. Dat is voor Gerard een bijzonder moment geweest, dat vond hij zo’n belangrijke stap. Voorbij de hapering. Ik heb mijn moeder vast kunnen houden!

Anne-Marth
De schaamte overwinnen, maakt dat Alzheimer je ook iets kan brengen: innig contact; de ander waarlijk ontmoeten. De foto en de persoonlijke, poëtische tekst die ik daarbij maak, werken als een spiegel. Daardoor zien de Fluisteraars zichzelf beter en dat werkt bemoedigend; ik kan en durf iets te veranderen. Het gaat niet per se om lichamelijk contact maar om de nabijheid die ontstaat doordat je spontaan op elkaar reageert. Daardoor val je met elkaar samen in de ruimte tussen jullie.

Cigdem
Ik ben niet geïnteresseerd in zomaar een plaatje maken, ik wil dat het effect heeft wat ik doe en heb de behoefte om dieper in een verhaal te duiken, om beter te documenteren. Als ik iets vertel wil ik het goed begrijpen. En dat is hier ook zo. We zijn samen aan het creëren. Mensen die de foto’s zien moeten denken: hé, wat gebeurt hier? Naar welke dynamiek tussen twee mensen kijk ik nu?

En de fotoshoot zelf is iets dat veel doet met de mensen die we fotograferen. Zij nemen het mee als bijzondere ervaring. Ze doen iets - voor de foto - wat ze anders niet zomaar gedaan zouden hebben. En die foto’s geven dat terug. Het visualiseert wat je in je hebt. Dat betekent veel.

Uiteindelijk wil Cigdem een boek met vijftig portretten maken. De serie tot nu toe is al te zien op Facebook en reist rond langs zorg- en buurthuizen, bibliotheken en andere openbare plekken. Cigdem won in 2017 de Zilveren Camera voor haar serie met Syrische kinderen.


Cigdem
Werken met de Syrische kinderen had hetzelfde effect op mij. Dichtbij. En me laten aanraken. Toen de Volkskrant maart 2018 de eerste foto’s over Alzheimer publiceerde - er stond er zelfs een op de voorpagina - kreeg ik reacties van mensen die volschoten toen ze de beelden zagen. Als een fotobeeld dat kan doen, ben ik heel blij.


Anne-Marth
We zijn geneigd te kijken naar mensen met Alzheimer als zieke en verwarde mensen. Maar wij zien niet dat er een leermeester voor ons staat. Het intieme contact waar wij altijd naar op zoek zijn, dat geven zij ons onbewust. Onbevangen reageren op de ander. Hoe mooi is dat! De diagnose Alzheimer is heftig maar kan dus ook een wonderbaarlijke verandering brengen waarin ook jij als omgeving wordt aangeraakt. Want mensen met dementie nodigen jou uit om jezelf te zijn. In dit ziekteproces kun en mag je eigenlijk niet verwachten dat zij meegaan in jouw proces.


Anne-Marth heeft persoonlijke ervaring met Alzheimer, Cigdem niet. Anne-Marth: “Ik voelde als puber de gêne bij de mensen om mijn oma heen. Vroeger speelden wij als kleinkinderen veel Memory met haar, maar dat kon ze niet meer. Ze probeerde dat te verbergen, wilde in de rol van oma blijven. Ik zag de ontreddering, dat is heel pijnlijk. Eerst ging mijn oma naar het klooster, daar moest ze weg, omdat ze haar jurk uittrok op de gangen. Ze kwam terecht in een soort ziekenhuis, waar wij op zondag naartoe gingen. Ze lag alleen nog maar op bed. Ik dacht waar is mijn oma gebleven? Waarom is ze niet bij ons? Wat raar dat mensen hier moeten wonen.

Later, in 1995 ben ik zelf in zo’n ouderwets verpleeghuis gaan werken. Ik begon in de kantoorvleugel, maar zat al snel tussen de bewoners. Veel mensen ervaren ongemak, terwijl ik eerder gemak ervaar.

Ik kon niet aanzien hoeveel mensen daar zaten te dutten of liepen te dolen door de gangen. Net als bij mijn oma kreeg ik het gevoel: wat zijn wij hier vreemd aan het doen. Dementie is een complexe ziekte en dat vraagt om goede zorg, maar het is toch wreed om mensen in een kunstmatige setting neer te zetten die in niets meer doet denken aan thuis? Na twee jaar hard bikkelen met de familie en medewerkers verhuisden de bewoners naar kleine woongroepen, waarin zij leefden als in een familie. Geweldig om mee te maken hoe zij opleefden! Hoe de families zich thuis voelden bij ons. Tegelijk zag ik de worsteling bij de medewerkers. Zij kwamen heel dichtbij de bewoners, maar waren daarvoor niet opgeleid. Je kan nog zo’n mooi gebouw neerzetten, maar wat er gebeurt tussen mensen daar draait het uiteindelijk om.”

Cigdem
Ik was niet bekend met dementie voordat wij met het AlzheimerFluisteren begonnen. Maar ik werk al een aantal jaren met Adelheid en door haar verhalen over haar moeder, herkende ik iets van waar ik zelf tegenaan liep. Mensen met dementie zijn zich niet langer bewust van alle normen en waarden, wat kan en mag in de openbaarheid. Dat je niet de pindakaas over je gezicht smeert in een restaurant, dat je niet in je pyjama op de keukenvloer gaat liggen, of met je hand in je broek lekker uit wandelen gaat. Daar nemen mensen aanstoot aan omdat ze niet weten hoe daarop te reageren. Zo zijn we geconditioneerd door de maatschappij. Mensen met dementie vegen de structuren van de beschaving van tafel.

Dat vind ik fascinerend omdat ik tegen diezelfde structuren aan liep binnen mijn eigen familie en gemeenschap. Dat andere mensen bepalen hoe ik moet leven. Ik raakte als meisje gefrustreerd en boos (wat ik overigens pas later merkte), omdat ik mij probeerde te persen in de verwachtingen van mijn ouders. Ik had vaak ruzie thuis, omdat ik journalistiek wilde studeren en wilde fotograferen. Mijn ouders zeiden: je gaat toch niet in je eentje de straat op en mensen fotograferen … je gaat toch niet als meisje alleen op reis. Dat had te maken met wat ik tussen mijn benen heb en met de regels die zijn opgesteld voor mij. Waar ik niet voor had gekozen. Zodra je ervoor kiest om je daar niet aan te houden, krijg je te maken met weerstand en conflict en dat is precies wat er gebeurt als je moeder of je vader of je partner dementie krijgt.

Anne-Marth
Het is een schok als het je eigen familie betreft. Als je iemand goed kent, een relatie hebt opgebouwd, gaat door de dementie alles schuiven. Als je nog niet weet dat het Alzheimer is gaat het schuren in een relatie, je begrijpt elkaar niet, je weet niet wat er aan de hand is. Maar het gaat er niet om dat je weet wat je moet doen, maar dat je uit liefde kwetsbaar durft te zijn en je je openstelt. Want dat is wat er met hen gebeurt: zij gaan open. De schillen vallen weg.

Dat wil niet zeggen dat je onmiddellijk weet hoe er mee om te gaan. Ik zeg altijd liever stuntelen in je verlegenheid, dan je afwenden.

Vanuit dat ‘niet afwenden’ ga ik de gesprekken aan en de kern van de frictie die er is of was vat ik poëtisch samen. Die eigen verhalen printen we bij alle AlzheimerFluisteraars achter op hun foto.

Vader Dam bijvoorbeeld wist niet hoe om te gaan met de aanraking die zijn vrouw in het openbaar bij hem zoekt. Dochter Renate zei: “Mijn vader is een echte stugge Fries en komt uit een gezin waar affectie naar elkaar niet werd getoond. Hij geneerde zich als mijn moeder hem op de gang van het zorghuis streelde of zijn hand vastpakte. Ik zag de worsteling tussen hen. Mijn vader ontwijkend, onthand.  Mijn moeder daardoor onrustig. Voor de camera van Cigdem nam ik letterlijk mijn vader bij de hand om hem die nieuwe taal van aanraken te leren. En ik voel een grote vreugde als ik ze nu samen hand in hand op een bankje zie zitten als ik binnenkom.”

Cigdem
We komen ook mensen tegen die de confrontatie te heftig vinden en niet meer naar hun vader of moeder toe durven gaan. Het confronteert je met jezelf, met je eigen angsten en wat je zelf moeilijk vindt om toe te laten. Het is zo mooi om al die families te spreken die deze moeilijke confrontatie toch liefdevol aan durven gaan. Het onder ogen durven zien, te accepteren en door het verdriet heen de liefde toe te laten die ervoor zorgt dat je elkaar toch niet loslaat.

Ik leer veel, ook over mezelf gedurende dit maakproces. Ik vind het vaak nog moeilijk om mijn moeder of vader vast te houden, of te omhelzen. Dat heeft te maken met hoe onze relatie zich ontwikkeld heeft. Ik ben niet knuffelig met mijn moeder terwijl ik dat wel graag zou willen. Maar ik durf niet. Uit angst voor afwijzing, voor een gekke reactie, angst dat je niet wordt ontvangen. Misschien is dat ongegrond, maar dat is in mijn relatie met mijn ouders altijd zo geweest. Het zou onwennig zijn als ik nu opeens een arm om haar heen zou slaan. Of haar gezicht zou aaien. Ik zit dus zelf vast in de rolpatronen.

Anne-Marth
Veel verhalen draaien om familierelaties. Omdat wij als mensen de dingen, de kwesties tussen ons, ergens geparkeerd hebben. Maar mensen met dementie worden eerlijk in de toenadering. Oude pijn komt naar boven. Als je dan niet wegloopt, krijg je zoveel terug. Er kan iets helen van wat er al heel lang zit, soms zelfs onbewust.

Liesbeth bijvoorbeeld moest diep in haar geheugen graven om te herinneren dat zij een lieve moeder had toen zij klein was, ze noemde haar Moeni. Maar de relatie verslechterde en Moeni werd Moeder. Ze raakten elkaar kwijt. Liesbeth verfoeide vaak het in haar ogen afschuwelijke gedrag van haar moeder.
Ik werd heel praktisch. Hups aanpakken die handel. Niet terugschrikken voor moeders agressie. Maar toen er langzamerhand steeds meer tekenen kwamen dat er meer mis was dan dat haar geheugen niet goed meer was, voelde Liesbeth opluchting... “Misschien is het toch geen rot mens en mag ik weer zachtheid over haar toelaten?” Voor de camera van Cigdem gaan Liesbeth en haar moeder volledig in elkaar op en zegt Liesbeht: “Eigenlijk heeft mijn moeder nu de regie en leert zij mij om zachtmoedig te zijn.”

Dan is er nog Marlies, die vertelt dat zij het ziet ‘als een ballet van Anne Teresa De Keersmaeker met eindeloze herhalingen’ en zegt: “Ik kan opeens weer echt lief tegen haar zijn, had ik nooit gedacht. Alle decorum is weg en daar is echtheid voor in de plaats gekomen. Er is nu ruimte voor humor en verdriet.”


Cigdem
Soms komt er iets naar boven, pijn, misbruik in het verleden, dat is groter en complexer dan wij kunnen vatten.

Anne-Marth
Het vraagt moed. Dat kijken in jezelf. Dat leren beseffen dat je het in je hebt, dat je het wel degelijk kan en dus niet hoeft weg te lopen. Durven spelen. Kijk naar Lammert!

Anne-Marth
In alle verhalen hoorden we de hunkering naar de toenadering. En ineens zagen we het. Elk mens heeft de Fluisteraar in zich. Wij kwamen niets brengen, het was er al. Het is het spontane aanhankelijke kind in ons dat we gaandeweg ons leven hebben weggestopt en dat naar boven halen. Ik verwonder me steeds over hoe open mensen worden en waartoe ze voor onze camera bereid zijn. Het is echt een methodiek geworden: toenaderen, nabijkomen en meebewegen.

Cigdem
We geven het verhaal terug. Het moet doorrimpelen. Overal. Van de zorghuizen waar de foto’s komen te hangen tot aan de Fluistercirkels waarin de AlzheimerFluisteraars hun verhaal delen.

Anne-Marth
We geven de familieleden, zorgverleners en buren die meestappen in het fluisteravontuur materiaal in handen om zelf als ambassadeurs op pad te gaan: hun foto’s geprint op briefkaarten met op de achterzijde de persoonlijke verhalen, en posters. Daarmee kunnen zij het gesprek met anderen openen, herkenning oproepen, verleiden om mee te bewegen. Mijn hart springt open als ik Jan hoor vertellen over zijn Tineke.

Anne-Marth en Cigdem geven ook workshops voor familieleden, zorgverleners, leerlingen, vrijwilligers, mensen uit de buurt. “We nemen ze mee in het Fluisteren en volgen dezelfde methodiek. Eerst spiegelen en dan samen beelden maken. In het laatste deel projecteren we die op een groot scherm en dan delen zij hun verhalen … Dat is het moment waarop het meeste gebeurt.”

Anne-Marth
Het gaat om de omgang met het Andere, dat wat wezensvreemd is. Dat is de ultieme les, die ik ook zelf leerde. Het is een intens proces, waarbij we iets heel intiems vangen. En daar voel ik soms ook mijn eigen huiver bij. 

De samenleving vertelt aan ons allemaal dat de eigen huiver of ontroering inhouden een professionele houding is. Maar dat is niet zoals wij werken. Ik zie dat het tonen van mijn eigen kwetsbaarheid de ander niet ongemakkelijk maakt, maar juist opent. Daar begint gelijkwaardigheid en wederzijdse veiligheid. Ik volg mijn natuurlijke nieuwsgierigheid en het vloeit al snel naar een intiem gesprek. Ik zie de ogen van mensen oplichten wanneer je werkelijk naar ze luistert. Iedereen wil vertellen, zich gezien voelen. En het is belangrijk dat we een thuisgevoel creëren. We beginnen aan de keukentafel. Ontspannen tast je elkaar wat af, zet een kop thee, drentelt van de keuken naar de haardschouw met familiefoto’s – waar vaak degene met dementie in een geheel andere context is te zien. Samen zoeken we naar het beeld dat de kwetsbaarheid van de waardige ontmoeting tussen de geportretteerden optilt.

Ikzelf zou het pittig vinden om te doen wat zij doen, zich zo tonen in de openbaarheid. Daar zit dan soms mijn eigen huiver. En toch vraag ik het van de ander, pak hen vast, zoek hen zeer lijfelijk op. Ik en de ander. Ook ik ontkom in dit proces niet aan de aan de confrontatie met mezelf in een werkelijke ontmoeting. Ik dacht dat ik makkelijk was en spontaan. Maar in de openbaarheid werkelijk jezelf laten zien, dat is wat ook ik aan het leren ben.

Voor Cigdem is de foto van Baba & Anne bijzonder. “Omdat het een Turks echtpaar is. In de fotografie en de media zien we niet veel migrantenfamilies en dan nog alleen in een bepaalde framing en context. Deze foto maakt dementie binnen migrantenfamilies zichtbaar, ook als dilemma. Binnen de Turkse cultuur bestaat de verwachting dat je als kind zorgt voor je ouders. Je stopt ze niet in een verzorgingshuis. Zij hebben jou opgevoed tot wie je nu bent, jij bent hen iets schuldig. Dit is het verhaal van Gülec. Je ziet haar vader en moeder die allebei dementie hebben. Haar dochter Miray hangt tussen de (groot)ouders in, op haar kop. Dat verbeeldt haar innerlijke tweestrijd: ‘Hoe kan ik een goeie dochter zijn, en tegelijk een goeie moeder?’ Want de zorg voor haar ouders rust nog steeds op Gülec's schouders. Tegelijk heeft haar dochter ook aandacht nodig.

Anne-Marth

Ik zag de eenzaamheid bij Gülec en vindt het zo mooi dat ze nu met ons meereist en openlijk over haar strijd in gesprek gaat. En ik hou zo van de humor in dit portret. Vanwege de onverstoorbaarheid van de grootouders en dan de twist met de kleindochter. De dubbelheid, de scheuring, maar zonder zwaarte.

Als de taal wegvalt, is het lichaam het enige waardoor je nog iets kan laten voelen en met elkaar kan zijn

Toen haar moeder Alzheimer kreeg, ontdekte Adelheid Roosen aan den lijve wat dit betekent. Zoals Alice in Wonderland een wit konijn achterna viel in een gat in de grond, zo suisde zij achter haar Mam aan naar een andere werkelijkheid. Ze ontdekte dat Mam het mooiste spontaanste puurste kind werd dat zij kende. Door zichzelf te openen en met haar op reis te gaan, kwam ze dichter bij haar dan ooit. Adelheid kreeg als eerste de geuzennaam AlzheimerFluisteraar, van professor Anne-Mei The van de afdeling langdurige zorg en dementie van de UvA. Haar indrukwekkende film Mam levert overal stof voor discussie en is ook het startpunt van de AlzheimerFluisteraars.

De tuimelende Alice is een mooie metafoor voor wat Cigdem en Anne-Marth met hun fotoserie veroorzaken. Dat mensen hun dierbaren achterna durven vallen en ontdekken dat ze kunnen praten met een theekopje.

Met andere woorden: de roedel van AlzheimerFluisteraars wordt steeds groter!

Download het interview in zes pagina's: 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6

 

Anne Marth Hogewoning & Cigdem Yuksel
in gesprek met Lex Bolmijer



--

AlzheimerFluisteren FOTOS

    • 1 liesbeth kaart voor
    • 1 liesbeth kaart achter
    • 2 joris kaart voor
    • 2 joris kaart achter
    • 3 harry kaart voor
    • 3 harry kaart achter
    • 4 gerard kaart voor
    • 4 gerard kaart achter
    • 5 adelheid kaart voor
    • 5 adelheid kaart achter
    • joris tekengebied kaart liggend
  • Previous
  • Next

AlzheimerFluisteren credits

Cigdem Yuksel | fotograaf

Anne-Marth Hogewoning  | research & dramaturgie  

 Adelheid Roosen |  regie

Theaterroedel Adelheid & Zina


Enorme dank aan AlzheimerFluisteraars Renate, Gulec, Gisela, Harry, Joris, Liesbeth. Marijke, Marlies, beide Gerards en hun familieleden
en Alzheimer Nederland, Fonds Sluyterman van Loo en Stichting RCOAK

AlzheimerFluisteren Contact

Wij bieden workshops aan opleidingsinstituten en zorgorganisaties waarin de AlzheimerFluistermethodiek wordt geoefend. Wilt u meer weten over het AlzheimerFluisteren, workshops, talks en/ of videoregistraties? Neem dan contact op met Anne-Marth Hogewoning | Anne-marth@femaleeconomy.nl 

EnglishNederlands